การทำงานทูตอารยะสถาปัตย์ในจังหวัดนนทบุรี
คุณจุฑามาศ ยิ้มมิ่ง กล่าวว่า ก่อนที่จะเข้ามาเป็นอาสาสมัครของศูนย์การดำรงชีวิตอิสระคนพิการจังหวัดนนทบุรี หรือ สมาคมคนพิการนนทบุรี เป็นคนพิการธรรมดาอยู่กับบ้านไม่ค่อยได้ไปไหน เป็นคนจังหวัดนนทบุรีโดยกำเนิด สมัยก่อนคนพิการไม่ค่อยออกมาออกสู่สังคมเท่าไหร่ เหมือนคนเก็บเนื้อเก็บตัว เมื่อศูนย์ไอแอลนนท์ลงพื้นที่สํารวจคนพิการในจังหวัดนนทบุรี มีการพูดคุยถามประวัติและให้กําลังใจ แล้วชวนมาร่วมกิจกรรมกับทางศูนย์ฯ หลังจากนั้นพี่เกตุ นายธีรยุทธ สุคนธวิท ผู้อำนวยการศูนย์การดำรงชีวิตอิสระคนพิการจังหวัดนนทบุรีได้ชักชวนมาเป็นจิตอาสาคนพิการ คิดว่าพอจะทำได้จึงเข้ามาหาลองทำและหาประสบการณ์ เรียนรู้เรื่องคนพิการด้วย ในตอนนั้นน่าจะประมาณปี 2550 ที่ได้เข้าสู่แวดวงคนพิการ ตอนที่เข้ามาทำงานกับศูนย์ไอแอลแรกๆ รู้สึกว่า ดีใจและภาคภูมิใจในตัวเองที่เป็นคนพิการที่มีประโยชน์กับเพื่อนๆ คนพิการได้ ได้ทำกิจกรรมของศูนย์ ได้ลงพื้นที่เยี่ยมบ้านเพื่อนคนพิการด้วย ได้ให้คำแนะนํา ให้กำลังใจเพื่อนคนพิการด้วยกัน ผลจากการที่เข้าไปเยี่ยมรู้สึกว่า เพื่อนๆ เปลี่ยนแปลง คือ กล้าที่จะออกมาร่วมกิจกรรม คือ ศูนย์ไอแอลนนท์ทำกิจกรรมฝึกทักษะ มีการจัดกิจกรรมสนับสนุนโดยเป็นการให้คนพิการล้อมวงพูดคุยในเรื่องของคนพิการด้วยกัน มีการให้กำลังใจและกล้าที่จะออกสู่สังคม
จุดเริ่มต้นที่เข้ามาเป็นทูตอารยสถาปัตย์ ประมาณปี 2565 ทางสมาคมคนพิการนนทบุรีและศูนย์ไอแอลนนท์ให้ข้อมูลว่า มูลนิธิอารยสถาปัตย์นนทบุรียังไม่มีทูตอารยสถาปัตย์ จึงถามมาว่าสนใจที่เข้าไปทำไหม ที่สนใจเพราะว่าการทำงานทูตอารยสถาปัตย์เป็นการสํารวจสิ่งอํานวยความสะดวกของคนพิการ เช่น ทางลาด ห้องน้ำ ที่จอดรถ มีความสนใจจึงได้ยื่นใบสมัครให้ทางมูลนิธิฯ แล้วทางมูลนิธิฯ รับเข้าไปทำงาน ภารกิจหลักคือ ลงพื้นที่สํารวจสิ่งอํานวยความสะดวก พัฒนาอารยสถาปัตย์ให้มีมาตรฐาน เช่น ที่จอดรถ ทางลาด ห้องน้ำ ให้ได้มาตรฐาน Friendly Design ตามหลักของอารยสถาปัตย์ เข้าสํารวจพื้นที่ ที่ใดยังไม่มีก็เข้าไป เช่น วัดยังไม่มีห้องน้ำ ไม่มีทางลาด ไม่มีที่จอดรถ ชวนพูดชวนคุยอย่างเป็นมิตร แนะนําว่าถ้ามีสิ่งอํานวยความสะดวกจะเป็นประโยชน์ได้เยอะกับคนพิการที่นั่งที่ใช้รถเข็น หรือผู้สูงอายุที่ใช้รถเข็น เป็นต้น สถานที่ที่ลงสํารวจหลักๆ คือ วัด ศาสนสถานต่างๆ หน่วยงานราชการ ร้านอาหาร โรงแรม และสถานที่ใดที่มีแต่ว่ายังไม่ได้มาตรฐานเราก็แนะนํา เพื่อให้ได้มาตรฐานเดียวกัน ที่สำคัญมีคู่มือในการแนะนำซึ่งเป็นคู่มือที่ได้มาตรฐานมีหลักการ แนวทางให้สถานที่นั้นๆ ได้ทำให้ถูกต้อง
ทางมูลนิธิอารยสถาปัตย์ได้แบ่งเป็นโซน เครือข่ายทูตอารยสถาปัตย์ภาคกลางมี 3 จังหวัด คือ ปทุมธานี ลพบุรี และนนทบุรี ในส่วนของนนทบุรีมี คุณนรินทร์ จันทิม และดิฉัน เมื่อรวมทีมกันลงสํารวจพื้นที่ต่างๆ ทำให้มีพลังในการลงสำรวจ 2 ครั้งต่อสัปดาห์ หากเป็นหน่วยงานราชการหรือสถานประกอบการจะขอหนังสือแต่จะโทรติดต่อเข้าไปก่อนแล้วจึงทำหนังสือเพื่อขออนุญาตเข้าไปสำรวจสิ่งอำนวยความสะดวก แต่บางที่ไม่ต้องทำ เช่น วัด ส่วนผลตอบรับจากการที่ลงไปสำรวจบางพื้นที่ก็จะสงสัยเราก็แนะนำและพูดคุยถึงความจำเป็นที่มาสำรวจว่า ถ้ายังไม่มีสิ่งอำนวยความสะดวก เช่น ทางลาด ที่จอดรถ ห้องน้ำ ทางสถานที่ควรเอื้อให้กับคนพิการที่ใช้รถเข็นหรือผู้สูงอายุที่ใช้รถเข็น ถ้าทำแล้วจะมีประโยชน์ เช่น วัด ไม่ได้ทำเพื่อคนพิการฝ่ายเดียวแต่ทำเพื่อคนทั้งมวลเพื่อคนทุกคนที่สามารถเข้าถึงและใช้ประโยชน์ได้ ถ้ามีสิ่งอํานวยความสะดวก เช่น ทางลาด ผู้สูงอายุเหล่านี้ก็กล้าที่จะให้ลูกหลานพามาโดยนั่งรถเข็นได้ ขอยกตัวอย่าง ญาติที่เคยบอกว่า ตอนนี้อายุมากแล้วไม่ไปแล้ววัด เดินไม่สะดวกต้องขึ้นบันได ถ้าวัดมีทางลาดผู้สูงอายุสามารถเข้าได้
เมื่อไม่นานมานี้ได้ร่วมงานกับทาง T4A ขนส่งมวลชนทุกคนต้องขึ้นได้ ไปสํารวจฟุตบาททางเท้า ร่วมกับหน่วยงานภาครัฐ เช่น เทศบาลนครนนทบุรี ไปสํารวจทางเท้าที่ท่าน้ำนนท์ซึ่งยังมีอุปสรรคที่วีลแชร์ยังเข้าถึงไม่ได้ ทางเทศบาลนครนนท์ให้การตอบรับว่า จะทำการปรับปรุงในส่วนทางเท้า ทางลาดที่ใช้สัญจร เช่นทางเท้าที่จะเข็นวีลแชร์ขึ้นไปทางสถานีรถไฟฟ้าที่มาถึงเมืองนนท์ได้
ความท้าทายในการทำงานเรื่องของการส่งเสริมสิ่งอํานวยความสะดวก คือ สถานที่ที่ไปยังไม่มี ก็ต้องพูดคุยทำความเข้าใจ เข้าพบหน่วยงานที่จะให้มันเกิดมีให้ได้ ถ้าประสบความสำเร็จ คือ โชคดีที่ทางผู้ใหญ่ ทางหน่วยงานที่เป็นระดับสูง ต้องการเปลี่ยนแปลงเพื่อคนทั้งมวล เพื่อสิ่งแวดล้อมให้ดีขึ้น เอื้อให้กับทุกคนที่เข้าถึงได้ สะดวก ปลอดภัย แต่ว่าสิ่งที่เป็นปัญหาอุปสรรค คือ ทางหน่วยงานภาครัฐบอกว่า ต้องรองบประมาณ
คุณจุฑามาศ ยิ้มมิ่ง ทิ้งท้ายว่า “สิ่งที่ยังเป็นปัญหาในตอนนี้คือ เรื่องที่จอดรถคนพิการ มีเกือบทุกที่ ที่คนไม่พิการ คนปกติทั่วไปเข้าไปจอด ทำให้คนพิการที่ขับรถเองไม่สามารถจอดได้ ยังมีคนที่ละเมิดสิทธิเข้าไปจอดที่จอดรถคนพิการ ทำให้คนพิการตัวจริงไม่สามารถไปทำธุระได้ ได้มีการพูดคุยทำความเข้าใจกับเจ้าของสถานที่นั้นๆ ผู้รับผิดชอบของสถานที่นั้นๆ”
จุดเริ่มต้นที่เข้ามาเป็นทูตอารยสถาปัตย์ ประมาณปี 2565 ทางสมาคมคนพิการนนทบุรีและศูนย์ไอแอลนนท์ให้ข้อมูลว่า มูลนิธิอารยสถาปัตย์นนทบุรียังไม่มีทูตอารยสถาปัตย์ จึงถามมาว่าสนใจที่เข้าไปทำไหม ที่สนใจเพราะว่าการทำงานทูตอารยสถาปัตย์เป็นการสํารวจสิ่งอํานวยความสะดวกของคนพิการ เช่น ทางลาด ห้องน้ำ ที่จอดรถ มีความสนใจจึงได้ยื่นใบสมัครให้ทางมูลนิธิฯ แล้วทางมูลนิธิฯ รับเข้าไปทำงาน ภารกิจหลักคือ ลงพื้นที่สํารวจสิ่งอํานวยความสะดวก พัฒนาอารยสถาปัตย์ให้มีมาตรฐาน เช่น ที่จอดรถ ทางลาด ห้องน้ำ ให้ได้มาตรฐาน Friendly Design ตามหลักของอารยสถาปัตย์ เข้าสํารวจพื้นที่ ที่ใดยังไม่มีก็เข้าไป เช่น วัดยังไม่มีห้องน้ำ ไม่มีทางลาด ไม่มีที่จอดรถ ชวนพูดชวนคุยอย่างเป็นมิตร แนะนําว่าถ้ามีสิ่งอํานวยความสะดวกจะเป็นประโยชน์ได้เยอะกับคนพิการที่นั่งที่ใช้รถเข็น หรือผู้สูงอายุที่ใช้รถเข็น เป็นต้น สถานที่ที่ลงสํารวจหลักๆ คือ วัด ศาสนสถานต่างๆ หน่วยงานราชการ ร้านอาหาร โรงแรม และสถานที่ใดที่มีแต่ว่ายังไม่ได้มาตรฐานเราก็แนะนํา เพื่อให้ได้มาตรฐานเดียวกัน ที่สำคัญมีคู่มือในการแนะนำซึ่งเป็นคู่มือที่ได้มาตรฐานมีหลักการ แนวทางให้สถานที่นั้นๆ ได้ทำให้ถูกต้อง
ทางมูลนิธิอารยสถาปัตย์ได้แบ่งเป็นโซน เครือข่ายทูตอารยสถาปัตย์ภาคกลางมี 3 จังหวัด คือ ปทุมธานี ลพบุรี และนนทบุรี ในส่วนของนนทบุรีมี คุณนรินทร์ จันทิม และดิฉัน เมื่อรวมทีมกันลงสํารวจพื้นที่ต่างๆ ทำให้มีพลังในการลงสำรวจ 2 ครั้งต่อสัปดาห์ หากเป็นหน่วยงานราชการหรือสถานประกอบการจะขอหนังสือแต่จะโทรติดต่อเข้าไปก่อนแล้วจึงทำหนังสือเพื่อขออนุญาตเข้าไปสำรวจสิ่งอำนวยความสะดวก แต่บางที่ไม่ต้องทำ เช่น วัด ส่วนผลตอบรับจากการที่ลงไปสำรวจบางพื้นที่ก็จะสงสัยเราก็แนะนำและพูดคุยถึงความจำเป็นที่มาสำรวจว่า ถ้ายังไม่มีสิ่งอำนวยความสะดวก เช่น ทางลาด ที่จอดรถ ห้องน้ำ ทางสถานที่ควรเอื้อให้กับคนพิการที่ใช้รถเข็นหรือผู้สูงอายุที่ใช้รถเข็น ถ้าทำแล้วจะมีประโยชน์ เช่น วัด ไม่ได้ทำเพื่อคนพิการฝ่ายเดียวแต่ทำเพื่อคนทั้งมวลเพื่อคนทุกคนที่สามารถเข้าถึงและใช้ประโยชน์ได้ ถ้ามีสิ่งอํานวยความสะดวก เช่น ทางลาด ผู้สูงอายุเหล่านี้ก็กล้าที่จะให้ลูกหลานพามาโดยนั่งรถเข็นได้ ขอยกตัวอย่าง ญาติที่เคยบอกว่า ตอนนี้อายุมากแล้วไม่ไปแล้ววัด เดินไม่สะดวกต้องขึ้นบันได ถ้าวัดมีทางลาดผู้สูงอายุสามารถเข้าได้
เมื่อไม่นานมานี้ได้ร่วมงานกับทาง T4A ขนส่งมวลชนทุกคนต้องขึ้นได้ ไปสํารวจฟุตบาททางเท้า ร่วมกับหน่วยงานภาครัฐ เช่น เทศบาลนครนนทบุรี ไปสํารวจทางเท้าที่ท่าน้ำนนท์ซึ่งยังมีอุปสรรคที่วีลแชร์ยังเข้าถึงไม่ได้ ทางเทศบาลนครนนท์ให้การตอบรับว่า จะทำการปรับปรุงในส่วนทางเท้า ทางลาดที่ใช้สัญจร เช่นทางเท้าที่จะเข็นวีลแชร์ขึ้นไปทางสถานีรถไฟฟ้าที่มาถึงเมืองนนท์ได้
ความท้าทายในการทำงานเรื่องของการส่งเสริมสิ่งอํานวยความสะดวก คือ สถานที่ที่ไปยังไม่มี ก็ต้องพูดคุยทำความเข้าใจ เข้าพบหน่วยงานที่จะให้มันเกิดมีให้ได้ ถ้าประสบความสำเร็จ คือ โชคดีที่ทางผู้ใหญ่ ทางหน่วยงานที่เป็นระดับสูง ต้องการเปลี่ยนแปลงเพื่อคนทั้งมวล เพื่อสิ่งแวดล้อมให้ดีขึ้น เอื้อให้กับทุกคนที่เข้าถึงได้ สะดวก ปลอดภัย แต่ว่าสิ่งที่เป็นปัญหาอุปสรรค คือ ทางหน่วยงานภาครัฐบอกว่า ต้องรองบประมาณ
คุณจุฑามาศ ยิ้มมิ่ง ทิ้งท้ายว่า “สิ่งที่ยังเป็นปัญหาในตอนนี้คือ เรื่องที่จอดรถคนพิการ มีเกือบทุกที่ ที่คนไม่พิการ คนปกติทั่วไปเข้าไปจอด ทำให้คนพิการที่ขับรถเองไม่สามารถจอดได้ ยังมีคนที่ละเมิดสิทธิเข้าไปจอดที่จอดรถคนพิการ ทำให้คนพิการตัวจริงไม่สามารถไปทำธุระได้ ได้มีการพูดคุยทำความเข้าใจกับเจ้าของสถานที่นั้นๆ ผู้รับผิดชอบของสถานที่นั้นๆ”
